ಬಸ್ರೂರಿನ ಕಳೆದು ಹೋದ ಪ್ರಪಂಚ: ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರಿನ ಕಥೆಗಳು ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರಪಂಚದ ಪಿಸುಮಾತುಗಳು
ಇಂದು, ಬಸ್ರೂರು ಸಮಯವೆ ನಿಧಾನಗೊಂಡ ಸ್ಥಳದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ ಸುತ್ತಲಿನ ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು ದೇವಳದ ಕಡೆಗೆ ತಂಪಾದಗಾಳಿಯನ್ನು ಬೀಸುತ್ತವೆ, ದೇವಾಲಯದ ಗಂಟೆಗಳು ಮೃದುವಾಗಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ನಿರ್ಗಳ ಶಾಂತಮೌನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇಂದು ಹೀಗಿರುವ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಕಿಂಚಿತ್ತು ಸುಳಿವು ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಬಸ್ರೂರಿನ ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಐದು ಸತ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.
1. ಜಾಗತಿಕ ಬಂದರಿನ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳು: ಬಸ್ರೂರಿನ ಸುವರ್ಣಯುಗ
ಈಗ ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬಸರೂರು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಬಸರೂರನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಸುಪುರ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಬಾರ್ಸೆಲೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತಿದ್ದರು.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು ಇದನ್ನು “ಆ ಕರಾವಳಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಕ್ಕಿ ಬಂದರು” ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಬೀದಿಗಳು ಜನನಿಬಿಡ ಅಂಗಡಿಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಇದ್ದವು.
ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಒಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಕಾಂಚಗಾರರು ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತಿದ್ದರು, ಗುಡಿಗರು ಸುಂದರ ಮರ ಕೆತ್ತನಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ರಥಗಳು, ಕಂಬಗಳು, ಛಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಹಾಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿ ಲೇಪನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುವ ಶಲ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು ಸಹ ಇದ್ದರು. ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದರು,ಕೈಮಗ್ಗನೇಕಾರರು ಸುಂದರವಾದ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದರು ಮತ್ತು ಪಟಗರರು ಉತ್ತಮರೇಷ್ಮೆಯನ್ನು ನೇಯುತ್ತಿದರು. ಈ ಪಟ್ಟಣವು “ನೀಲಾಮಣಿ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿ” ಎಂಬ ಮಹಿಳಾ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸಹಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇದರ ನದಿಯ ಬಂದರಿನಿಂದ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನಂತಹ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್, ಚೀನಾ, ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್ನಂತಹ ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಲಿಷ್ಠ ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಯುದ್ಧ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಈ ಬಂದರಿನ ಮೂಲಕ ತಂದರು ಮತ್ತು ಕೆಳದಿರಾಜರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದರು.
ಬಸರೂರಿನ ಈ ಇತಿಹಾಸ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಗಳು ಎಷ್ಟು ಬದಲಾಗ ಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಬಸ್ರೂರಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ತಕರ ಸಂಘಗಳು:
800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, 12 ನೇಶತಮಾನದಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು 1100–1200 CE), ಬಸರೂರಿನ
ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಬಲ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಒಂದು ಗುಂಪುನ ಖರ ಸಂಘ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ಅಕ್ಕಿ, ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಜವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅರೇಬಿಯಾ, ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಬಂದರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರೇಬಿಯನ್ಸ ಮುದ್ರದಾದ್ಯಂತ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನಖರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಅಂದರೆ ಈಗಿನ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ) ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನವು ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಖರ ವರ್ತಕರ ಸಂಘ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪೂಜಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರು ಮಹಾದೇವ (ಶಿವ) ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಬಂದರು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ನಖರ ಸಂಘದ ಜೊತೆಗೆ, ಹಂಜಮಾನ (ಅಥವಾ ಉಭಯನ ದೇಸಿ) ಸಂಘ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಬಲ ವರ್ತಕರ ಗುಂಪು 11 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.
ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಳನಾಡಿನ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಬಸರೂರು ಮತ್ತು ಬಾರ್ಕೂರು ಅನ್ನು ಉತ್ತರ ಭಾರತ, ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘ-ದೂರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನೆಡೆಸುತಿದ್ದರು. ಹತ್ತಿರದ ಬಾರ್ಕೂರಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 1114 CE ಮತ್ತು 1335–36 CE ವರೆಗಿನ ದಾಖಲೆಗಳು ರಾಜ ಮನೆತನದ ಅನುದಾನಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬಸರೂರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಸುಮಾರು 24 ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಪ್ರಾಚೀನ ತುಳುವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವಿದೆ, ಇದರ ಇತಿಹಾಸ 5 ನೇ- 6 ನೇ ಶತಮಾನ CE (ಸುಮಾರು 400–600 CE) ಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನ(ಶೈವ) ಬಲವಾದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆರಂಭಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದ ಅಲುಪರಾಜರು ಆಳಿದರು. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ 1041 CE ಯ ಶಾಸನವು ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಬಸ್ರೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಆಗುವ ಮೊದಲೇ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ವಿಜಯನಗರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು 1400-1500 CE) ಬಸರೂರು ತನ್ನ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಕಾಣುವ ತುಳುವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳು ಈಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಬಿದ್ದು ಸುತ್ತಲೂ ಮರಗಳು ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ, ಶಿವಲಿಂಗವು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಇದೆಲ್ಲವೂ ಬಸ್ರೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವರ್ತಕರ ಸಂಘಟನೆಗಳು, ರಾಜರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದರಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
3. 1637 ರ ಬಸ್ರೂರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ 1600 ರದಶಕದಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಬಸರೂರು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಕ್ಕಿ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಸ್ವತಃ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಯದ ಕಾರಣ ಬಸ್ರೂರಿನಿಂದ ಗೋವಾಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು..
ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದರು ಅಲ್ಲದೆ ಅವರ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದರು. 1630 ರಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಅನ್ಯಾಯದ ವರ್ತನೆ ತುಂಬಾ ಗಂಭೀರವಾಯಿತು. ಈ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಗೌಡ್ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಜೈನವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಋಣಾತ್ಮ ಕಪರಿಣಾಮಬೀರಿತು.
1637 ರಲ್ಲಿ, ಬಸ್ರೂರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಇಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ಗೋವಾದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವೈಸರಾಯ್ ಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ದೂರು ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ನಾರಾಯಣ್ ಬಲ್ಲೋ, ಶಿವ ಬಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ದಾಮೋ ಬಲ್ಲೋ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಈ ಅನ್ಯಯ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಗೋವಾಕ್ಕೆ ಅಕ್ಕಿ ಕಳುಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸ ಬೇಕಾಗಬಹುದು ,ಇದು ಅಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗ ಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು.
ವೈಸ್ರಾಯ್, ಲಿನ್ಹರೆಸ್ಕೌಂಟ್ (ಪೆಡ್ರೊಡಸಿಲ್ವಾ), ದೂರನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ಗಳು ಈ ಅಕ್ರಮವನ್ನು ತಪ್ಪು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಗೋವಾ ಬಸ್ರೂರ್, ಕುಂದಾಪುರ ಮತ್ತು ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ವರೆಗೆ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ಗಳು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಚಳಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ಈ ನಿರಂತರ ತೊಂದರೆಯಿಂದಾಗಿ, ಬಸ್ರೂರ್ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಬಲ್ಲೊ (ಬಾಲಿಗ) ಕುಟುಂಬಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಸ್ರೂರನ್ನು ತೊರೆದು ಹೊಸ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಬಂಟ್ವಾಳ, ಕಲ್ಯಾಣಪುರ ಮತ್ತು ಮಂಜೇಶ್ವರದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಒಳನಾಡಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. 1650 ರಹೊತ್ತಿಗೆ, ಡಚ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸಹ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಸ್ರೂರ್ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1665 ರಲ್ಲಿ, ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಬಸ್ರೂರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು..
4. ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ 1665 ರನೌಕಾಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ. 1660ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಬಸ್ರೂರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಗಂಗೊಳ್ಳಿಯಂತಹ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನ ಕಾಯಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದು ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಳೀಯಾರೊಂದಿಗೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದರು .ಕಾರವಾರ ಬಳಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಮರಾಠ ನೌಕಾ ಪಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ಇದು ಚಿಂತೆಗೀಡುಮಾಡಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಳದಿಯ ದೊರೆ ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕ ಕೂಡ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು 1665 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಸರೂರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿದರು.
ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ನೌಕಾದಾಳಿಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬದ ನಂತರ, ಅವರು ಗುರಾಬ್ಸ್ (ಫ್ರಿಗೇಟ್ಗಳು)ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು, ಕೆಲವು ಗ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ಗಳು ಮತ್ತುಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಬೆಂಬಲ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸುಮಾರು 85 ಹಡಗುಗಳ ಪ್ರಬಲ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50 ಗುರಾಬ್ಗಳು (ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು), 3 ಗ್ಯಾಲಿಯಟ್ಗಳು (ದೊಡ್ಡಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು) ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಹಾಗೆ ಸಣ್ಣ ಹಡಗುಗಳ ಪ್ರಬಲ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ದಾರಿಯ ಸಾರಂಗ್ನಂತಹ ಅನುಭವಿ ನೌಕಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 4,000 ಸೈನಿಕರು ಇದ್ದರು. ಮಾಲ್ವಾನ್ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ನೌಕಾ ಪಡೆಯು ಕೆನರಾ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂಸುಮಾರು 200 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ನಾವಿಕರು ವಾರಾಹಿ ನದಿಯ ಮರಳಿನ ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ಬಸ್ರೂರಿನ ಬಳಿಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಡಿಬಾಗಿಲನ್ನು ತಲುಪಲು ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಿದರು.
ಮುಂಜಾನೆ ಬೆಳಗಾಗುವ ಮೊದಲು, ಮರಾಠ ಸೈನಿಕರು “ಹರಹರಮಹಾದೇವ್” ಮತ್ತು “ಜೈಭವಾನಿ” ಎಂದು ಯುದ್ಧ ಘೋಷ ಕೂಗುತ್ತಾಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಬಂದರು ಮತ್ತು ಗೋದಾಮುಗಳನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ದೊಡ್ಡ ಪಡೆ ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದಾಳಿಯಿಂದ ಅಸಹಾಯಕರಾದರು. ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಭೀಕರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಪತನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಕಿ, ಮೆಣಸು, ಬಟ್ಟೆ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಹಡಗುಗಳ ಬೃಹತ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಗಂಗೊಳ್ಳಿ, ಹೊನ್ನಾವರ ಮತ್ತು ಭಟ್ಕಳದಂತಹ ಹತ್ತಿರದ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ತೆರಳಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಕೆಳದಿರಾಜರಿಗೆ ಬಸ್ರೂರಿನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು, ಹಾಗೆ ಬಂದರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.
ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಬಸರೂರು ಮತ್ತೆ ಸಕ್ರಿಯ ವಾಯಿಗಿದು ಉನ್ನತಿ ಕಂಡು ಮುಂದೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಬದಲಾದಂತೆ ಪಟ್ಟಣವು ನಂತರ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದರೂ, ಬಸ್ರೂರ್ನಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿಯ ಮಹಾರಾಜರ ನೌಕಾ ವಿಜಯವು ಕರಾವಳಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕ್ಷಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
5.ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಸ್ರೂರಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಕುಂದಾಪುರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿತು.
1665 ರಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ಬಸ್ರೂರನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಪಟ್ಟಣವು ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮರಳಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಬಸ್ರೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮತ್ತು ಹೂಳು ತುಂಬಿದ ಕಾಲುವೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಆಡಳಿತಗಾರರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೂಳೆತ್ತುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಬಂದರು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ (ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಎಸ್ಟಾಡೊಡಾ ಇಂಡಿಯಾ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೈಪಿಡಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲಾಗಿದೆ).
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯು ಕೂಡ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿತ್ತು. ವರಾಹಿ ನದಿ ಮರಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತುಂಬಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ನದಿಯ ಆಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಹಡಗುಗಳು ಬಂದರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1700 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಯುರೋಪಿನ ಮತ್ತು ಅರಬಿನ ದೊಡ್ಡ ಹಡಗುಗಳು ಬಸ್ರೂರನ್ನು ತಲುಪಲು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡು ಕೊಂಡವು. ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಯ ಪಥದಲ್ಲಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದವು. ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಂದರುನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನ ಕಾಯಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.
ಬಸ್ರೂರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಂದರಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಂಡಂತೆ, ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತಿರದ ಕುಂದಾಪುರ ಪಟ್ಟಣವು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
ಕುಂದಾಪುರವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅನುಕೂಲಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಪಂಚಗಂಗವಲ್ಲಿ ನದಿಯ ನದೀಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹೂಳುಳ್ಳದಾಗಿದು, ಹಡಗುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊರ ಹೋಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.
ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಕುಂದಾಪುರ ಒಂದು ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಬಂದರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಲಪಡಿಸಿದರು .ಇದು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನ ಕಾಯಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 1800 ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕುಂದಾಪುರವು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನರ ವ್ಯಾಪಾರ ಪೋಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಾಖಲೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಬಸ್ರೂರು ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಂದರಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದಲಿಯಾಸ ಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಇತಿಹಾಸ ನೀವು ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.
ನಮ್ಮ ಬಸರೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ ನಮಗೆ ಒಂದು ಸರಳಸತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ: ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ಕೇವಲ ಭವ್ಯವಾದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುವಿದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಅದು ಸರಳ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಅಡಗಿಕೊಂಡಿದೆ .
ಪ್ರಾಚೀನ ಶೈವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಗಳು, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ಪ್ರಾ ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ನೌಕಾ ದಾಳಿ, ಮತ್ತುಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಂದಾಪುರಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಹೀಗೆ ಬಸರೂರು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.
ನೀವು ಇಂದು ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾರಾಹಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಾಗ, ಈ ನೀರು ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಹಡಗುಗಳ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಡಿ. ನೀವು ಕೇಳುವ ಮೌನಶೂನ್ಯತೆಯಲ್ಲ – ಅದುನೆನಪು. ಬಸರೂರು ಇನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಬಂದರು ಆಗದಿರ ಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದರ ಕಥೆ ಇನ್ನೂ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟದಲ್ಲಿಇನ್ನುಇದೆ, ಕೇಳಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವವರಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ.
ಬರಹ: ರಾಮ್ ಪ್ರಸನ್ನ ಖಾರ್ವಿ
